Schoonbeek in België
Bij een beschouwing van al de families Schoonbeek mag een opmerking betreffende de Belgische Schoonbeken niet achterwege blijven.
Ook in België komt de naam voor, als
SCHOONBEEK
een kasteel, dorp en riddergeslacht bij Bilzen een geslacht in omgeving Antwerpen waarvan telg Gillis nogal eens opduikt In België werd de naam ook wel als SCHOENBEEK genoteerd.
In Bilzen, bij Beverst komen we de naam Schoonbeek tegen als die van het dorp, een geslacht en een kasteel. Waarschijnlijk hebben alle drie met elkaar te maken.
Het is onduidelijk welk van de drie uiteindelijk de naamgever is.
Wat er eerder was, het kasteel of het geslacht, is niet te achterhalen.
Het dorp zelf is of/en vernoemd naar de heerlijkheid, of/en naar het kasteel, of/en naar het geslacht.
Het dorp Schoonbeek
Volgen wij de rijksweg 2 Hasselt-Bilzen en slaan in Beverst links af.
Dan komt men in het gehucht Schoonbeek.
De naam Schoonbeek duikt voor het eerst op in het feodaal stelsel.
Het was toen een groot leen van het Graafschap Loon.
Mocht het gehucht er eerder geweest zijn dan het kasteel of het geslacht, dan dankt het haar naam Schoonbeek mogelijk aan de Demer, de rivier die door Schoonbeek stroomt.
Schoonheek was vroeger geheel afgestemd op de landbouw.
De meeste inwoners waren boeren die grond pachtten en bewerkten.
Anderen werkten op het kasteel.
Schoonheek zelf had (nog) geen kerk, en de ziekelijke en oude mensen mochten de missen op het kasteel in de kapel bijwonen, zodat ze niet naar Beverst hoefden te "reizen". Ook arme of ouderloze kinderen vonden steun op het kasteel. De geschiedenis van Schoonbeek is voor een groot deel verbonden met het kasteel en deels aan de herenhoeve Grotenrock nabij de huidige Begeveldstraat.Tot 1878 maakte het deel uit van het grondgebied Bilzen. Toen kwam het gehucht bij Beverst en tenslotte werd Schoonheek met Beverst bij Bilzen ingedeeld. Na WOII kwamen er spontaan een aantal initiatieven vanuit het plaatselijke dorpsleven. Deze initiatieven werden volledig door de plaatselijke bevolking uitgewerkt en gefinancierd.
Door de komst van de industrie in Genk-Zuid veranderde Schoonbeek de laatste jaren ingrijpend. Het gehucht groeide binnen een korte tijd naar ruim 2000 inwoners.bevolkingscijfers van Schoonbeek:
de heerlijkheid Schoonbeek
De heerlijkheid Schoonbeek, was dus oorspronkelijk in leen van het graafschap Loon.
Schoonbeek werd reeds in de voorhistorie bewoond. Dat bewijzen de stenen voorwerpen uit het voorhistorische tijdperk, welke er gevonden werden.
Maar, de oudst-gekende geschreven melding van Schoonbeek dateert van januari 1333.
De abdis, Margareta van Steyne:« dat Jan de Herden de Scoenbeek en Elisabeth, zijn vrouw, aan de abij van Herckenrode vijf bunders grond hebben gegeven. Dit goed, te Schoonbeek gelegen, hielden zij in leen van Daniel de Scoenbeke, schildknaap. »
Het landgoed Schoonbeek in 1361, de tijd van de oudst bekende notatie:
het slot, 50 bunder grond, renten en 210 kapuinen. Willem van Schoenbeek krijgt in 1361 de leenverheffing van Schoonbeek.Voor de rechtspraak was Schoonbeek aangewezen op de buitenbank van Bilzen.
Het dagelijkse leven voor de gewone burger in Schoonbeek was in die tijd hard. De wegen waren slecht, de heide onbewoond, de gronden onvruchtbaar en drassig en regelmatig overstroomd. Men kende geen meststoffen en had geen behoorlijke werktuigen om de velden te bewerken. De oogsten waren zeer mager.
Hygiëne of lichaamsverzorging kende men niet. Kindersterften waren legio. De boeren bezaten weinig vakkennis en het grootste deel van de karige oogst ging naar de eigenaar, kasteelheer. Eigen gronden hadden ze niet en wat er te koop werd aangeboden, werd door de heren of rijke stedelingen opgekocht.
Op een lijst van 1735, opgesteld door een kapelaan van Bilsen, blijkt dat heel wat Schoonbekenaren aangewezen waren op de (kerkelijke) armenzorg.Ter verkondiging van het christelijk geloof stichtten de geloofsverkondigers in de zevende en achtste eeuw kloosters of munsters in de nabijheid van de Kempen. Bij Bilzen kwam het sticht of stift van Munsterbilzen tot stand.
Op kerkelijk gebied was Schoonbeek afhankelijk van de kerk van Bilzen.
Vanaf 1837 werd Schoonbeek verenigd met de kapel van Beverst.
Vanaf dan was Schoonbeek ook voor onderwijs aangewezen op Beverst.
riddergeslacht van Schoonbeek
Er is sprake van een oud riddergeslacht "van Schoonbeek", dat in de oude geschriften ook wel "van Bilzen" genoemd wordt.
De oudst bekende is Daniël de Scoenbeke (Schoonbeke) die waarschijnlijk
schildknaap was, en in 1333 vermeld wordt. (zie boven)
Willem van Schoenbeek krijgt in 1361 de leenverheffing van Schoonbeek.
Zijn zoon Gerard is schepen van Vliermaal.
De zoon van Gerard is Daniël, gehuwd met Margaretha van Bouchout. Hij komt voor in een oorkonde van 10.10.1450 en heeft drie dochters;
. . . . . . Catharina, 1e huwelijk met Dirk van Chiney,
. . . . . . . . . . . . . . . .2e huwelijk met Pieter van Schoonvorst,
. . . . . . Margaretha, gehuwd met Abraham de Montferrant.
. . . . . . Elizabeth, kloosterzuster in de abdij van Herkenrode.Van hen is het volgende wapen bekend:
Schoonbeek
In hermelijn vijf aaneengesloten rode spitsruiten.
het kasteel
Het huidige kasteel draagt duidelijk de stempel van de eigenaars ten tijde van erkenning, het waren Ieren.
Het kasteel, opgetrokken uit rode bakstenen met kroonlijsten en raamkoziinen in wit zandsteen, staat in een prachtig park in Engelse stijl met eigenaardige paviljoentjes.
Enkele gedeelten zijn gotisch, maar het hoofdgebouw is in renaissancestijl.
De bijgebouwen zijn neo-klassiek.
Verder bezit het kasteel een merkwaardige bibliotheek.
Het kasteel is niet niet (meer) toegankelijk. Tot 1980 was het nog opengesteld voor publiek.
Op 5.3.1958 werden het kasteel en de omgeving als monument geklasseerd
de bezitters en bewoners van het kasteel
Na de genoemde "van Schoonbeken" kwam het kasteel in handen van achtereenvolgens de familie de Chiney, Thibouts, de Geloes, de Cortenbach, Emerix en de Méan de Beaurieux. Van de laatsten kocht in 1777 ene Ambrosius Rigault het slot. Doch, deze moest het al na een jaar weer verkopen, omdat hij grote schulden had. In de 16e eeuw was tussen de families de Geloes en de Cortenbach reeds een proces gaande, over het bezit van Schoonbeek.
De Cortenbach haalde de winst.Preston en de Renesse
In 1780 koopt graaf James Preston het domein. De oudst bekende stamvader van dit Ierse geslacht was Thomas Preston. die in 1301 tot ridder geslagen werd. James Preston huwt met Purefoi Aston, en ze krijgen 9 kinderen.
Een van hen is graaf Edward Louis de Preston, die op het kasteel van 8choonbeek, bijna 101 jaar oud, overlijdt. Zijn dochter, gravin Maria Clementine de Preston huwt graaf Armand de Renesse. Het kasteel komt in handen van de familie de Renesse. Ze stammen uit het dorpje Renesse bij Zierikzee in Zeeland. Een van de oudst gevonden voorvaders is Jan van Renesse, genoemd in de 13e eeuw. Er is veel over deze familie te vertellen.Theodoor de Renesse (1854-1927)
In 1854 wordt Theodoor, zoon van Armand en Maria de Preston de Renesse geboren.
Hij huwt met gravin Berthe du Chastel de Howarderies.
In 1927 sterft hij op kasteel Schoonbeek.
Hij was burgemeester van Beverst en gouverneur van Limburg. Vooral tijdens de 1e wereldoorlog maakte hij zich als burgemeester bijzonder verdienstelijk.
Als geschiedkundige en genealoog heeft hij vele werken op zijn naam staan.
Na zijn dood werd het kasteel bewoond door zijn dochter gravin Nathalie de Renesse.
Zij overleed in juni 1979 op het kasteel.
Aardig is de adresvermelding van graaf Theodoor:
Rennesse Graaf Theodore van, Gouverneur v. d. provincie Limburg,
Chateau de Schoonbeek,
Beverst.
SCHOONBEEK, school in Schoonbeek bij Bilzen.
Hiervan is mij het fijne nog niet bekend.
In ieder geval is één van de nakomelingen de voortvarende Antwerpenaar Gillis van Schoonbeeke.
GillisVan Schoonbeke was een koopman uit Antwerpen, een grondspeculant en projectontwikkelaar.
Hij werd geboren in 1519, verwierf zich zestien brouwerijen, was bouwmeester en kocht en verkocht land en woningen. Later was hij de baas van steen- en dakpannenbakkerijen en kalkbranderijen langs de Maas en de Rijn.
Gillis van SchoonbeekeGillis had turf nodig als brandstof voor zijn steen- en pannenbakkerijen in de Zuidelijke Nederlanden.
In zijn hoedanigheid van hertog van Gelderland en heer van Utrecht, stond Karel V hem het veengebied op de grens van 't Sticht en Gelderland af.
In 1549 zond Gillis een paar honderd Vlamingen naar deze streek voor de turfwinning.
Later kreeg van Schoonbeeke het recht een vaart te graven.
Met deze vaart (voor vervoer van turf en voor de afwatering) ontliep hij tevens vele tolheffingen op de Rijn.
De Schoonbeeker grift loopt ten westen van Woudenberg. Het laatste stuk is nooit gegraven. Daardoor ontstond uiteraard grote wateroverlast.De als arbeider aangetrokken Vlamingen hielden zich bezig met wolkammerij en wolspinnerij. Dit groeide later uit tot een grootschalige textielindustrie.
Om zijn werkvolk te huisvesten, zette Van Schoonbeeke halverwege de zestiende eeuw aanvankelijk vijf gebouwen neer: het begin van Veenendaal. In verband hiermee wordt Gilbert van Schoonbeeke wel als 'de stichter' van Veenendaal genoemd.
over het Brouwershuis in Antwerpen, ontworpen door Gillis van Schoonbeeke idem
Christina
van SchoonbeekKrijgt in Hasselt een zoon Henrij: Henrij
van Schoonbeek* 11-03-1797, Hasselt Huw. 06-06-1830, Vught met Anna Elisabeth Schellekens
(* 04-03-1791).Georges
van Schoonbeek* ci 1712, Hasselt huwelijk met Marie Raemaekers
kinderen:
Daniël van Schoonbeek * 13.04.1738, HasseltDaniël
van Schoonbeek
* 13.04.1738, Hasselt
(zie boven)huwelijk 22.05.1764, Hasselt
met Anne Elisabeth Marie van Venckenroije
kinderen: (allen als VAN SCHOONBEEK)
Marie Anne doop 30.12.1770, Hasselt
+ 10.01.1845, Hasselt
Anne Jeanne doop 30.11.1769, Hasselt
Daniël Pierre doop 20.10.1772, Hasselt
Marie Catherine doop 19.02.1765, Hasselt
Anne Petronille doop 07.05.1767, Hasselt-Herman Typoets, overleden in 1516, drossaard van Grevenbroek, was kastelein op het kasteel van de prins-bisschop van Luik. Hij huwde een eerste maal met Elisabeth Custers en een tweede keer met Margriet van Ciney.Laatstvernoemde hertrouwde met jonker Steven van Geloes (zij zijn de voorouders van de graven van Geloes).
Uit het tweede huwelijk :
Jonker Hendrik Typoets,heer van Schoonbeek,die met Margriet van Elderen getrouwd was
